0900 - 25 25 255

Telefonisch 7 dagen p/w bereikbaar (€ 0,45 p/m):
ma t/m vr: 9.00 uur tot 21.00 uur, za en zo: 10.00 uur tot 20.00 uur


woensdag 7 december 2016

De Don Giovanni in ons

Regisseur Joanne Davies over Don Giovanni van de Nederlandse Reisopera

Niemand is onschuldig. Dat besef maakt het verhaal van Don Giovanni zo onwaarschijnlijk boeiend, vindt regisseur Joanne Davies. “Hoe ver zijn we zelf op onze weg naar de hel?”

In de aanloop naar de repetitieperiode drong het verhaal zich als een film aan haar op. Eén waarin je de meesterhand van Quentin Tarantino zou vermoeden. “Humor, verveling, verkrachting, moord… en dan ben je nog maar net op weg. Je wordt onmiddellijk bij de kladden gegrepen. Dit behoort tot het beste wat ooit is geschreven.” Joanne Davies wist: die filmische, bezeten energie wilde ze vasthouden. Waarbij tijd en locatie er wat haar betreft niet toe doen. “Voor mij is dit een verhaal van alle tijden. Maar het voelt hedendaags. Ik wil het visueel net zo vitaal laten zijn als de muziek van zichzelf is.”

De status van Don Giovanni als onverbeterlijke rokkenjager is legendarisch. Maar Joanne Davies richt de schijnwerper meteen op de mensen om hem heen. Want, zoals ze fijntjes opmerkt, “hij heeft die naam alleen maar kunnen verwerven dankzij een zekere medeplichtigheid van anderen.” De vrouwen niet in de laatste plaats. “De vraag is: waarom laten ze zich verleiden? Hoe kan een systeem bestaan waarin een man lange tijd zo zijn dierlijke impulsen botviert, en dat dat dan ook nog door iedereen wordt getolereerd?” Tegelijkertijd is zijn succes als verleider betrekkelijk, is haar opgevallen, althans in deze versie van het verhaal. “Er komt steeds iets tussen.” Ook dat duidt op de ingewikkelde psychologische mechanismen die aan het spel van aantrekken en afstoten ten grondslag liggen. Joanne Davies: “De totale afwezigheid van onschuld maakt dit stuk tot een donkere tragikomedie. Uiteindelijk is iedereen min of meer handlanger van Don Giovanni. Door hem te laten boeten voor zijn subversieve daden kunnen de anderen zichzelf wijsmaken dat ze nog enigszins onschuldig zijn.”

Gevaarlijke mix
Neem Donna Anna, de dochter van de Commendatore. Nadat Don Giovanni bot heeft gevangen bij haar, raakt haar vader in een duel om haar eer dodelijk gewond. Anna en haar verloofde Don Ottavio zweren wraak. Maar Don Ottavio krijgt van Mozart geen spierballen. “De muziek van zijn personage ontbeert elke kracht. De giftige wraakzucht zit niet bij hem, maar bij haar. De wildheid van Don Giovanni is voor Anna even angstaanjagend als onweerstaanbaar. Dat is een gevaarlijke psychologische mix.” Zeker voor een zo onervaren jonge vrouw. De dood van haar vader is een zware last voor Anna, die – vermoedt Davies – wordt geplaagd door schuldgevoel. “Als zij niet voor Don Giovanni was gevallen had hij nog geleefd.”

De Commendatore doet zijn aanwezigheid ook na zijn dood nog gelden. Al springt Joanne Davies onorthodox om met het standbeeld waarmee die symboliek traditioneel tastbaar wordt gemaakt. Haar keuze verklappen zou jammer zijn, maar wat we wel mogen weten is dat die het tempo ten goede komt waardoor ‘de achtbaan vaart houdt’. Om dezelfde reden kozen Joanne Davies en dirigent Julia Jones voor de (oorspronkelijke) Praagse versie van deze opera. “De reflectie in de Weense bewerking zorgt voor vertraging. Julia en ik willen het verhaal vóór alles gaande houden. Dat is ook de energie die in de muziek zit, en in Don Giovanni zelf. Niet denken maar doen.”
Hoe de omgeving – van hoog tot laag - op die ongeremdheid reageert wordt in de vier vrouwelijke personages weerspiegeld. Tegenover de bevoorrechte, onstuimige en nog blanco Donna Anna, staat de gelouterde Donna Elvira, ooit gedumpt door Don Giovanni, en uitgesproken in haar morele overtuigingen. Joanne Davies toont Elvira als een vrouw die de vrucht van de geest Gods draagt. “Ze wil haar zonde goedmaken door alsnog met Don Giovanni te trouwen.”

Dilemma's
Het boerenmeisje Zerlina is in Davies’ enscenering een uitbundig uitgedoste zigeunerin. Wat bleef is haar opportunisme. “Als Don Giovanni werkelijk met haar had willen trouwen had ze het gedaan, domweg omdat hij een betere partij is dan haar Masetto. En waarom ook niet? Ze heeft niks te verliezen.” De naamloze dienstmeid van Donna Elvira tenslotte is in feite de jongere versie van haar werkgeefster. “Wanneer Don Giovanni met haar aanpapt zie je in retrospectief de dilemma’s van Donna Elvira. Hoe één onbezonnen reactie je leven kan tekenen op een manier die je nooit hebt gewild.”

Het zijn even verlammende als ingewikkelde momenten, merkt Davies op, zeker voor de vrouw in kwestie. “Don Giovanni heeft alles mee. Hij is rijk, knap, charismatisch, onconventioneel én speelt slim de huwelijkskaart. Wie zou daar nee tegen kunnen zeggen? En waarom zou je?” Die duistere kracht fascineert haar mateloos. “Waarom wil iedereen Don Giovanni dood? Ik denk omdat daarmee het ongetemde beest in henzelf wordt gedood.” In een verhaal lukt dat nog. “Maar hoe graag ik ook zou willen, ik denk niet dat vrouwen die kracht in het echte leven het zwijgen kunnen opleggen. Ik veroordeel ze er niet om. Het is gewoon realiteit.” Of ze uit ervaring spreekt? “Ik herken de complexiteit.”

Spiegel
Dat iedereen Don Giovanni veroordeelt en tegelijk niets liever wil dan hem zijn biedt de toeschouwers een mooie spiegel, zonder dat Davies iets wil opdringen. “Welk pad wil je bewandelen? Juist het besef dat niemand onschuldig is maakt deze opera zo interessant. Het brengt ons bij de vraag: Hoe ver zijn we zelf op onze weg naar de hel?” Ze lacht hardop. “En wat doen we om te stoppen?”

Het volgende moment reageert ze licht geprikkeld op de vraag of de feminist in haar zich niet tegen dit verhaal verzet. “Ik vind het zorgelijk dat je als feminist geen oog zou mogen hebben voor de realiteit. En die is bijvoorbeeld, om maar een onderzoek uit 2012 aan te halen, dat een vrouw pas naar de politie stapt als ze 32 keer door haar man is geslagen.” De Nederlandse Reisopera koos bewust voor twee vrouwen om deze als masculien te boek staande opera gestalte te geven. Oók omdat vrouwen vaker een leidende rol moeten krijgen in de operawereld. Maar dat maakt haar nog niet tot excuus-Truus, vindt Joanne Davies. “Dit is een fundamenteel opwindend verhaal. En ik hou ervan om dat te vertellen.”

Don Giovanni van de Nederlandse Reisopera is op donderdag 9 en zaterdag 11 maart te zien in Carré.

Bestel hier uw kaarten.

Binnenkort in Carré



Inloggen
Vul a.u.b. een geldig e-mailadres in.
Minimaal 8 tekens en minimaal 1 hoofdletter en 1 kleine letter.
×